freedom island

2 girls in love…

Το φυλικό πρόσωπο του φασισμού: Οι διεκδικήσεις του φύλου όπλο ενάντια στον εκφασισμό

Ντίνα Βαΐου
Αθήνα, 5 Οκτωβρίου 2012

Οι έμφυλες διαστάσεις του φασισμού έχουν αποκτήσει μια οδυνηρή επικαιρότητα από το Μάιο κι εδώ με την κοινοβουλευτική εκπροσώπηση και την εξω-κοινοβουλευτική δράση της Χρυσής Αυγής. Για το ζήτημα αυτό έχουν γράψει εκτενώς στα «Ενθέματα» της Αυγής η Έφη Αβδελά και η Αγγέλικα Ψαρρά (1/7/2012) και πιο πρόσφατα η Αθηνά Αθανασίου (16/9/2012). Στο πλαίσιο αυτής της συζήτησης, που δυστυχώς παραμένει περιθωριακή στους κόλπους της Αριστεράς, θέλω να θέσω τρία σημεία, σχηματικά και με κίνδυνο να ακουστούν ουσιοκρατικά:

– το πρώτο σημείο αφορά την έξαρση του σεξισμού και της βίας κατά των γυναικών
– το δεύτερο την ισχυροποίηση των αντιλήψεων για τη «φυσική» θέση των γυναικών
– και το τρίτο της διάχυση της κοινωνικής ανοχής του σεξισμού και της βίας

Σεξισμός και βία κατά των γυναικων

Στις συνθήκες της πολύπλευρης κρίσης που ζούμε, εμφανίζονται με ιδιαίτερη ένταση ιδεολογίες και πρακτικές που είχαν περιθωριοποιηθεί μετά το 1974 (ή έτσι πιστέψαμε;) [και δεν είναι άσχετη με το θέμα μας η ρητή επιδίωξη ορισμένων «να τελειώνουμε με τη μεταπολίτευση»]. Ανάμεσα σε αυτά που (νομίζαμε ότι) είχαν περιθωριοποιηθεί είναι και ο σεξισμός, που επανέρχεται δριμύτερος και με πολλαπλές εκφάνσεις. Οι εκφάνσεις αυτές περιλαμβάνουν πρακτικές βίας και συνδέονται με πρότυπα επιθετικού ανδρισμού που βρίσκουν απήχηση σε ένα όλο και πιο ευρύ φάσμα της κοινωνίας και ανατρέπουν κατακτήσεις δεκαετιών. Εδώ δεν είναι μικρές οι ευθύνες των κομμάτων εξουσίας της τριακονταετίας, τα οποία με διάφορους τρόπους έχουν ανεχθεί, αν όχι εκθρέψει, τέτοιες ιδέες και πρακτικές.
Η προβολή ιδιαίτερα υποτιμητικών γυναικείων προτύπων (στην τηλεόραση, τον τύπο, το ραδιόφωνο, το δημόσιο λόγο, την καθημερινή κουβέντα, …), η γελοιοποίηση του φεμινισμού ως πολιτικό κίνημα και ως επιλογή ζωής, ο χλευασμός και η άρνηση κάθε αιτήματος ισότιμης έστω μεταχείρισης, η ενοχοποίηση της παρουσίας γυναικών στο δημόσιο χώρο – ιδιαίτερα σε θέσεις ευθύνης – αλλά και ποικίλες μορφές βίας, από τις πιο ακραίες ως τις πιο καθημερινές συγκροτούν ένα πλέγμα πρακτικών που  περνούν απαρατήρητες ή θεωρούνται ασήμαντες και ανώδυνες. Όμως εθίζουν στο σεξισμό και τον νομιμοποιούν κοινωνικά.
Η βία κατά των γυναικών δεν εξαντλείται στο στιγματισμό και τη διαπόμπευση των  οροθετικών γυναικών ή στην (ξεχασμένη πια) Κωνσταντίνα Κούνεβα. Περιλαμβάνει καθημερινές αλλά άγνωστες συζυγοκτονίες, βιασμούς, ξυλοδαρμούς και λεκτική βία και πειθάρχηση – μέσα και έξω από την οικογένεια – αποκλεισμό από την εργασία και τα κοινωνικά αγαθά, συστολή δικαιωμάτων. Μαζί με μια τεράστια γκάμα ανοιχτά επιθετικών και προσβλητικών συμπεριφορών προς τις γυναίκες στους χώρους της καθημερινότητας: στη δουλειά, στο σπίτι, στους χώρους διασκέδασης, στο λεωφορείο,…

Επιστροφή (;) στην οικογένεια

Στο πλαίσιο που διαμορφώνει ο διάχυτος σεξισμός επανέρχονται δριμύτερες οι αντιλήψεις για τη «φυσική» θέση των γυναικών στην οικογένεια και τον ιδιωτικό χώρο – και μάλιστα όχι σε οποιαδήποτε οικογένεια, αλλά σ’ εκείνη την «κανονική» και, κυρίως «ελληνική», συνδέοντας έτσι το σεξισμό με τον εθνικισμό και την εχθρότητα απέναντι σε κάθε είδους διαφορετικότητα. Στο πλαίσιο αυτό, και προκειμένου να αποκατασταθεί «η τάξη των πραγμάτων», η μητρότητα ανάγεται σε προορισμό και καθήκον, ενώ ο έλεγχος του σώματος από τις ίδιες τις γυναίκες και οι εκτρώσεις χαρακτηρίζονται «γενοκτονία».
Οι επιπτώσεις στις σχέσεις δύναμης μέσα στην οικογένεια μένει να αποτιμηθούν, αλλά η παλιά μας εμπειρία δεν προοιωνίζει κάτι θετικό για τις γυναίκες. Καθώς μάλιστα η επίκληση της οικογένειας ως φυσικής επιλογής κερδίζει έδαφος, η επιδεινούμενη θέση των γυναικών στην κοινωνία και την αγορά εργασίας δε βρίσκει χώρο στο δημόσιο λόγο και τις ασκούμενες πολιτικές. Αν είχαν δουλειά και τη χάσουν επιστρέφουν στο «φυσικό» τους προορισμό – έτσι παύουν και να επιβαρύνουν τις στατιστικές της εργασίας/ανεργίας και να καταλαμβάνουν τις λιγοστές θέσεις εργασίας, που ….«ανήκουν», κατά τις απόψεις αυτές, στους άνδρες.
Εδώ, τα φασιστικά προτάγματα συναντούν την οικονομική βία, καθώς η κρίση σπρώχνει πολλές γυναίκες εκτός αγοράς εργασίας. Είναι κοινό μυστικό η επιστροφή στην οικογένεια, καθώς η κρίση στέλνει πίσω στις … αγκάλες της κάθε μέλος που επιχείρησε να αυτονομηθεί διεκδικώντας μια ανεξάρτητη ύπαρξη και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την προσπάθεια, με μια γεύση πικρίας και ακύρωσης. Η (οικονομική) χειραφέτηση γίνεται όλο και πιο άπιαστο όνειρο εξ αιτίας της ανεργίας, της επισφάλειας και των περικοπών σε μισθούς και κοινωνικές παροχές, καταστέλλοντας άγρια προσωπικές επιλογές και διαπραγματεύσεις των έμφυλων σχέσεων.

Οι ανοχές της Αριστεράς

Η κοινωνική κρίση και η άνοδος ακροδεξιών έως φασιστικών ιδεών και πρακτικών διαμορφώνει ανεπαισθήτως ένα πλαίσιο ανοχής στο σεξισμό, όπως άλλωστε και στην ομοφοβία, την ξενοφοβία, το ρατσισμό και μια σειρά άλλα αντικοινωνικά προτάγματα. Γίνονται αποδεκτές ή τουλάχιστον ανεκτές, αν δεν περνούν εντελώς απαρατήρητες, συμπεριφορές και λόγος αδιανόητες μερικά χρόνια πριν. Η Χρυσή Αυγή και οι πρακτικές της είναι ακραία, βίαιη και χυδαία εκδοχή αυτής της εξέλιξης, αλλά είναι καθημερινές οι λιγότερο κραυγαλέες και γι’ αυτό πιο διαβρωτικές όψεις αυτής της μεταστροφής: ένας λόγος προσβλητικός για τις γυναίκες συνολικά, με σεξιστικά υπονοούμενα σε κάθε αποστροφή του, ταύτιση του γυναικείου με κάθε τι που απαξιώνεται.
Από αυτή τη στροφή δεν έχει περάσει αλώβητη ούτε η καθ’ ημάς αριστερά. Με τη βεβαιότητα ότι, λόγω των καταστατικών της αρχών, βρίσκεται υπεράνω πάσης υποψίας, απονομιμοποιεί κάθε ένσταση ενάντια στο φανερό και υφέρποντα σεξισμό (και τον δικό της). Κατατάσσει τα φεμινιστικά αιτήματα στις «δευτερεύουσες αντιθέσεις» που μας αποσπούν από τα «κύρια» προβλήματα. Ευαισθητοποιείται για τη βία κατά των γυναικών μόνο σε ακραίες περιπτώσεις (πχ Κούνεβα). Παράγει έτσι επεξεργασίες από τις οποίες λείπουν οι σύνθετοι και άνισοι τρόποι με τους οποίους πχ η κρίση και η άνοδος της Χρυσής Αυγής πλήττει τις γυναίκες, με ολέθριες επιπτώσεις στις προτεινόμενες πολιτικές.
Τα πιο πάνω δεν αποτελούν θέματα δευτερεύοντα ή λιγότερο σημαντικά από το «πρωτεύον» ζήτημα της ταξικής και μακρο-οικονομικής ανάλυσης. Αντίθετα, έχουν μεγάλη σημασία για την κατανόηση της συγκυρίας, σημαντικό μέρος της οποίας είναι η άνοδος της επιρροής της Χρυσής Αυγής. Η συγκρότηση αριστερών σχεδίων προοπτικής και διεξόδου παραμένει ατελής όσο δεν απαγκιστρώνεται από τέτοιες ταξινομήσεις, όσο παρακάμπτει τη διαβρωτική δράση του σεξισμού, ο οποίος βέβαια αξιοποιείται από το κεφάλαιο και την εργοδοσία. Γιατί ένα αριστερό σχέδιο δε μπορεί παρά να διαμορφώνει από σήμερα όχι μόνο τις υλικές προϋποθέσεις, αλλά και τα συνειδητοποιημένα υποκείμενα που θα συγκροτήσουν τη μελλοντική εναλλακτική, κοινωνία. Αυτή η εναλλακτική κοινωνία «θα είναι και δική μας», όπως έλεγε και ένα παλιό φεμινιστικό και αριστερό σύνθημα, μόνο που κάτι τέτοιο δεν είναι καθόλου αυτονόητο – μεταξύ άλλων και γιατί στη σχέση της Αριστεράς με τον φεμινισμό τίποτα δεν είναι κατακτημένο «για πάντα».

*Η Ντίνα Βαΐου είναι καθηγήτρια στον Τομέα Πολεοδομίας και Χωροταξίας του ΕΜΠ

via:
RED NOTEBOOK
Διεκδικήσεις φύλου. Εισήγηση από την εκδήλωση στο Φεστιβάλ Νέων ΣΥΡΙΖΑ. Το φυλικό πρόσωπο του φασισμού: Οι διεκδικήσεις του φύλου όπλο ενάντια στον εκφασισμό.

No comments yet»

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: